W świecie przepełnionym bodźcami, pośpiechem i napięciem coraz więcej osób szuka ukojenia w naturze. Jedną z odpowiedzi na tę potrzebę jest hortiterapia — terapia oparta na kontakcie z roślinami i pracy w ogrodzie, która wspiera zdrowie psychiczne, fizyczne i społeczne.
Tradycja ogrodów leczniczych sięga średniowiecza. Współczesne badania (m.in. Rogera Ulricha) potwierdzają ich pozytywny wpływ na redukcję stresu, poprawę odporności i regenerację organizmu.
🌿 Czym jest hortiterapia?
Hortiterapia (od łac. hortus – ogród) to metoda terapeutyczna wykorzystująca ogrodnictwo jako narzędzie poprawy dobrostanu. Może mieć charakter aktywny — obejmujący sadzenie, pielęgnację i zbieranie roślin — lub pasywny, polegający na obserwacji przyrody, spacerach po ogrodzie czy odpoczynku wśród zieleni. Niezależnie od formy, jej istotą jest bliskość natury i jej kojący wpływ na człowieka.
Źródło: pacifichorticulture.org
„Praca i przebywanie w ogrodzie gwarantują intensywny dopływ wrażeń zmysłowych, przez co poprawia się samopoczucie uczestników terapii” — Grażyna Zawiślak, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie
Dla kogo?
Z dobrodziejstw hortiterapii korzystają osoby starsze, dzieci, osoby z niepełnosprawnościami, pacjenci w trakcie rehabilitacji, a także ci, którzy zmagają się z wypaleniem zawodowym, depresją czy przewlekłym stresem. Ogród terapeutyczny może stać się przestrzenią wsparcia dla każdego, kto potrzebuje wyciszenia, regeneracji i poczucia sensu.
Jak działa?
Badania naukowe potwierdzają, że przebywanie wśród roślin:
obniża poziom kortyzolu (hormonu stresu),
poprawia koncentrację i nastrój,
wspiera rozwój motoryki i koordynacji,
wzmacnia poczucie sprawczości i przynależności.
Dodatkowo, praca w ogrodzie angażuje zmysły — dotyk, zapach, kolor, dźwięk — co czyni ją szczególnie wartościową dla osób z zaburzeniami sensorycznymi.
Źródło: gardendesign.com
Przykłady działań hortiterapeutycznych:
🔧 Aktywne formy terapii
Sadzenie ziół i warzyw w podwyższonych grządkach
Przycinanie krzewów i pielęgnacja rabat
Zakładanie kompostownika jako forma edukacji ekologicznej
Zbieranie plonów i przygotowywanie prostych posiłków
🎨 Kreatywne i sensoryczne działania
Tworzenie kompozycji z suszonych kwiatów
Malowanie doniczek i tabliczek z nazwami roślin
Rozpoznawanie ziół po zapachu z zamkniętymi oczami
Obserwacja owadów zapylających — pszczół, motyli, trzmieli
🧘♀️ Pasywne formy terapii
Spacer sensoryczny po ogrodzie zapachowym
Medytacja wśród zieleni
Słuchanie dźwięków natury — szum liści, śpiew ptaków
Czytanie lub pisanie w ogrodzie
Źródło: rootinnature.ca
Ogród jako przestrzeń terapeutyczna
Hortiterapia to znacznie więcej niż tylko praca w ziemi; to holistyczna metoda wspierania zdrowia, która czerpie z naszej pierwotnej więzi z naturą. Przede wszystkim warto podkreślić jej uniwersalność — może mieć ona charakter aktywny, angażujący ciało poprzez sadzenie i pielęgnację roślin, lub pasywny, skupiony na wyciszeniu i obserwacji cykli przyrody.
Jednak siła tej metody nie tkwi jedynie w samym przebywaniu na świeżym powietrzu. Z uwagi na to, że bezpośredni kontakt z roślinami stymuluje wydzielanie hormonów szczęścia i obniża poziom stresu, ogrody terapeutyczne stają się nieocenionym wsparciem w nowoczesnej rehabilitacji. Innymi słowy, każda chwila spędzona na dbaniu o rośliny jest inwestycją w naszą odporność psychiczną.
Warto również zauważyć, że terapia ta nie stawia barier — jest dostępna dla każdego, niezależnie od wieku czy kondycji fizycznej. Ponadto, dzięki swojej elastyczności, może być uprawiana zarówno w rozległych parkach, jak i na niewielkich balkonach. W konsekwencji regularna praktyka pozwala nam odzyskać poczucie sprawstwa i spokoju, którego często brakuje nam w zgiełku codzienności.
W podsumowaniu, ogrodoterapia stanowi most między medycyną a naturą. Reasumując, niezależnie od wybranej formy kontaktu z zielenią, istotą tej metody pozostaje jej kojący wpływ na człowieka, który w dzisiejszym, zdominowanym przez technologię świecie, jest nam potrzebny bardziej niż kiedykolwiek.
„Jeśli chcesz spróbować hortiterapii samodzielnie, zacznij od czegoś prostego: posadź kilka ziół na balkonie, obserwuj ich wzrost i zauważ, jak reagują Twoje zmysły. Nawet podlewanie czy przycinanie może stać się rytuałem uważności.”
Źródło: internimagazine.com
Diantus Katarzyna Bagińska – Łojek
Kraków 2025